Focussen

Focussen is voor mij een ware ont-dekking. Ik wist niet dat wat ik doorgaans doe als ik voor een keuze sta, of me niet zo lekker voel en me afvraag wat er aan de hand is, aan de basis ligt van een techniek die psycholoog en filosoof Gene Gendlin Focusing (in het Nederlands meestal focussen) is gaan noemen. Ik daal, vaak voor het slapen gaan of wandelend met de hond, af naar mijn diepere gevoel en verblijf een tijdje daar vanbinnen bij het vraagstuk dat me bezighoudt. Na enige tijd kan dan zo ineens opploppen wat te doen, of hoe het zit. Niet dwingend, maar meer als een richtingaanwijzer. Het vraagt daarna meestal nog wel om “het zo ongeveer” dat me dan duidelijk is geworden van wat er speelt verder uit te laten kristalliseren, maar ik ben er gerust op geraakt dat de richting waarop ik aan het gaan ben klopt. Of bijgesteld moet worden.“Het licht is aangegaan,” zo ervaar ik dat.

En dat geeft meestal een blij gevoel, ook al gaat het om iets pijnlijks. Bijvoorbeeld dat het helder is geworden dat ik ergens echt verdrietig over ben, of iets heel moeilijk vind, en het goed voelt om dat duidelijker te erkennen.

Uit onderzoek van Gendlin naar wat er wérkt in therapeutische sessies, bleek een vaardigheid te komen die mensen van nature, zei het veelal onbewust, bezigen om te groeien en om tot ontwikkeling te komen, wat lijkt op wat ik hierboven heb beschreven: in je diepere gevoel op zoek gaan en dan luisteren naar antwoorden die daaruit opkomen.

Gendlin heeft dat proces omschreven als een methodiek die het mogelijk maakt om van binnenuit ook bewust een verandering op gang te kunnen brengen rond een probleem. Door zo’n “stappenplan” is het ook mogelijk om deze vaardigheid (opnieuw) aan te leren voor degenen bij wie dit proces uit beeld is geraakt. Hij noemde de vaardigheid om met volle aandachtig luisterend en aftastend voelend te ervaren wat zich aandient: Focusing. Mensen noemen het ook wel Felt sensing (waar niet echt een lekkere Nederlandse vertaling voor gevonden is).

Wat belangrijk daarbij gebleken is, is dat niet de inhoud van het probleem alle aandacht krijgt, maar de relatie (de interactie) tussen iemand en wat Gendlin de Felt sense (het lichamelijk ervaren gevoel van dat probleem) noemt. Door benieuwd te zijn naar wat daar in je binnenste te zien is, wat daarvóór vaag was, kunnen er vrijelijk dingen uit je gevoelens omhoog komen: woorden, beelden, lichamelijke gewaarwordingen.

Daar komen soms hele wonderlijke, maar voor de focusser o zo kloppende omschrijvingen van. Een ervaren gevoel doet zich aan je voor in de vorm van een vaak raadselachtige en gecompliceerde lichamelijke gewaarwording. Bijvoorbeeld schiet mij uit een focussessie het woord “schrompelig” te binnen, “het voelt schrompelig” “een beetje zo als een in elkaar gepropte krant.” Het proeven, het tasten en checken of de omschrijving klopt, het precies weergeeft zoals de ervaring van het gevoel ís, is een manier om bij het probleem te zijn, zonder dat te analyseren.

Je hoeft het niet te omarmen en al helemaal niet los te laten, de kunst is om “erbij” te zijn, zodat het gezien of gehoord kan worden. En, uiteindelijk de ingang kan worden tot verandering, een verschuiving van het probleem naar iets dat meer potentie tot groei en ontwikkeling heeft (wat de natuurlijke richting van leven is: tot volle wasdom komen).

Ik volgde een workshop “Focussen voor professionele begeleiders” bij Aaffien de Vries. Van haar leerde ik manieren hoe ik focussen kan inzetten bij het begeleiden van cliënten. Zij omschrijft focussen alsvolgt:

Focussen is het proces van aandacht hebben voor iets (een Felt sense) dat je voelt in je lijf en dat gaat over iets in je leven.

In een therapeutische sessie kan ik focussen als methodiek aanreiken om een veranderingsproces in gang te zetten dat vanuit uit het hoofd alleen, de ratio, alsmaar vastloopt. Ik maak dan gebruik van iets dat mensen van nature gegeven is: vanuit een unieke, lijfelijke gewaarwording, kan zich openbaren wat er speelt en hoe verandering mogelijk is. Voor sommigen is die lijfelijke gewaarwording meteen toegankelijk. Degenen die daar niet zo makkelijk bijkomen hebben daar tijd en oefening voor nodig, maar het is te leren! Het doel van focussen is niet alleen het krijgen van inzicht. Vervolgens kun je bereiken dat er iets gaat verschuiven, dat er beweging komt in de moeilijkheden die je met je meedraagt.