Melancholie en veerkracht

Op pagina 2 van de Volkskrant van zaterdag 26 september staat een essay over melancholie (“Biedt de herfst dit jaar toch nog enige troost?” door Sander van Walsum). Nu heeft de Volkskrant wel vaker aandacht voor melancholie, zeker waar het besprekingen van literatuur, muziek of andere kunst betreft. Als ook in de interviewreeks “Zin van het leven”. Maar, dit is toch wel uitzonderlijk te noemen.

Ondanks de ode die melancholie ook ten deel valt, is melancholie geen populaire hashtag. Dat weet ik omdat ik mijn afstudeerscriptie over melancholie heb geschreven en ik een tijdlang mijn voelsprieten aan had staan voor dat woord dat iedereen kent, maar waar niet veel over gesproken wordt. En al helemaal niet in bemoedigende zin. Er is ook geen goed synoniem voor, omdat melancholie niet alleen zwaarmoedig, maar bijvoorbeeld hoopgevend tegelijkertijd is. Zoals in de Volkskrant de herfst omschreven staat, is melancholie “contrastrijk”. En is eigenlijk alleen te begrijpen vanuit de ervaring.

Melancholie is een indringende gemoedsstemming, bron van scheppend vermogen, maar ook vaak geassocieerd met vergankelijkheid die bijvoorbeeld de herfst oproept. De toppen van licht en warmte van de zomer zijn voorbij, en de neergang naar de winter is ingezet. Dit was het? Wat nu? En dat stemt weemoedig. En brengt besef van sterfelijkheid. En al helemaal in tijden van corona, denkt psycholoog René Diekstra in genoemd essay.

Prominent aandacht in de Volkskrant voor melancholie, en dan ook nog voor hoe het hoop in zich draagt. Erkenning voor die “melancholische metgezel” in het leven die zich heus niet voor niets bij tijd en wijlen kenbaar maakt. In de herfst, en in tijden zoals van corona, krijgt melancholie bij uitstek de kans om te laten zien wat het te bieden heeft. Mensen in een melancholische gemoedsstemming hoeven zich dan minder op zichzelf teruggeworpen te voelen, want de omringende wereld komt overeen met de eigen melancholische gemoedstoestand. Zo vertelde een cliënt mij: “Nu iedereen onrust heeft over zijn werk, of dat wel doorgang zal kunnen vinden, voel ik mij een stuk rustiger in mijn zoektocht naar werk dan voor corona.” En, nu die melancholische stemming niet “weg” hoeft, blijkt melancholie een fantastisch mooie ingang tot een rijke binnenwereld, van waaruit stap voor stap ook het leven in de buitenwereld weer een weg vindt.

Melancholie is een droefheidskracht die het gevoel kan geven door een neerwaartsgerichte energie meegezogen te worden naar een diepte en zwaarte van duistere afgeslotenheid. Als wij ons van binnenuit gaan verhouden tot wat ons daar in het gedeprimeerd zijn belemmert, kan er iets bijzonders gebeuren. Dat wat ons belemmert, lost zich op zeker moment op. Er ontstaat ruimte voor tegenovergestelde energie van het neergaande gemoed: een opgaand gemoed begint onze dagen te kleuren. Dat is waarom gezegd kan worden dat er in melancholie veerkracht besloten ligt. Waardoor het koesteren van hoop op verlichting zo klopt bij melancholie. Het aankijken en verduren van de eigen zwaarmoedigheid vraagt wel zijn tijd. Erbij zijn tot het zover is dat er ruimte is gekomen voor het tegenovergestelde dat ook in ons besloten ligt is een vaardigheid die je kunt leren.

Ervaar jij ook melancholie? Benieuwd naar hoe melancholie werkzaam is in jou?
Je bent welkom in mijn praktijk om daar eens samen naar te kijken.